TURGUT ÇEVİKER TESAK ESKİ TÜRKÇE SÜRELİ YAYINLAR HAKKINDA YAZDI...

 

 

TESAK Eski Türkçe Süreli Yayınları Hakkında...

Tanıtım
Turgut Çeviker - Araştırmacı, yazar, karikatür tarihçisi

 

 

TESAK’ın süreli yayınlar koleksiyonu içinde mizah dergileri özel bir yer tutuyor. Örneğin, eski Türkçe mizah dergilerini şöyle sıralayabiliriz:
Diken (1918)
Cadı (1919)
Yeni Eğlence (1919)
Güleryüz (1919-1921)
Âyine (1921-1922)
Aydede (1922)
Akbaba (1923-1924)
Kelebek (1923-1924)
Zümrüdüanka (1923-1925)
Guguk (1924)
Karagöz (1926)
Yeni Kalem (1927) bunlardan bazıları. 

1918’den 1927’ye uzanan bu haftalık mizah dergilerinden Diken, yabancı işgaline karşı yeraltı mücadelesinin sürdüğü Mütareke Dönemi’ni; Güleryüz, Âyine ve Aydede ise kanlı Kurtuluş Savaşı’nı simgeler. Bu dergilerin ilk ikisi adlarını, dünya mizah tarihine altın harflerle yazdırmıştır. Öyle ki, Paris Komünü ile Ekim Devrimi sırasında yayımlanmış mizah dergilerinin arkadaşı sayılırlar.

Kelebek ile Zümrüdüanka Genç Türkiye’nin ilk mizah dergileridir. Küllerinden yeniden doğan Türkiye’nin eğlenceli bir alfabesidir. 1908’de yayımlanmaya başlayan Karagöz, halk mizahının yıkılmaz kalesi gibidir. Yeni Kalem, 1908’de Salah Cimcoz ile Celâl Esat Arseven’in kurduğu modern mizahımızın doğduğu haftalık dergidir. 

Otuz yıllık II. Abdülhamid aralığından sonra karikatürümüzü ayağa kaldıran ve dünyayla boy ölçüştürecek olan iki büyük usta Cemil Cem ile Sedat Nuri İleri Kalem’in büyük yaratıcılarıdır. Tabii onlara başyazar Refik Halit Karay’ı, İstanbullu Rum vatandaşlar arasından da A. Rigopulos, Pahatrekas ve Avrupalı Scarselli ve d’Dostoya gibi büyük ustaları da ekleyebiliriz.

TESAK’ın eski Türkçe diğer süreli yayınları arasında yer alan:
Ümid (1918)
Süs (1923)
Yıldız (1924)
Resimli Ay (1924)
Servet-i Fünûn (1924) Gelincik (1924) Resimli Gazete (1923-1925) arasındaki en önemli yayın Resimli Ay’dır. Nâzım Hikmet’in “Putları kırıyoruz” adlı sarsıcı yazı dizisi, bu dergide yayımlanmıştır. Süs, Ratip Tahir Burak’ın devrin önemli yaratıcılarının portre karikatürleriyle süslüdür. Aynı çizer, İstanbul’un tanınmış öğretmenlerinin portrelerinden hazırladığı karikatür albümünü İstanbul İrfan Ordusu adıyla derginin ek’i olarak yayımlamıştır. Bu albüm, karikatür tarihimizin ilk albümleri arasında özel bir yere sahiptir.

Bu, az ama oldukça değerli koleksiyonun, TESAK kütüphanecilerinin titizlikle yürüttüğü, kataloglama ve dijitalleşme çalışmaları başlamış ve devam etmekte olması sevindiricidir.

– Turgut Çeviker